Je doet het zeker 6 keer per dag, maar waarom gaap je eigenlijk?

Je zit in een vergadering en opeens voel je de onweerstaanbare drang om je mond wijd open te doen. Of je ziet iemand anders gapen en voor je het weet doe je het zelf ook. Maar waarom gaap je eigenlijk en waarom is het zo aanstekelijk? Van baby’s in de baarmoeder tot volwassen mensen in stressvolle situaties: gapen of geeuwen is iets wat we allemaal doen, vaak zonder er bewust bij stil te staan. Maar daar komt na het lezen van deze blog verandering in, want wij doken in de theorie. Verschillende experts vertellen over gapen en geven onder andere antwoord op dé vraag: waarom gapen we? En waarom gaap je als je moe bent?

5_2

Waarom gaap je?

Lange tijd dachten we het antwoord te weten op de vraag: “waarom gapen we?” We gapen om je hersenen af te koelen, blijkt uit onderzoek van bioloog Jorg Massen van de Universiteit Utrecht. Dit is een nieuw inzicht. Voorheen werd er gedacht dat het zou gaan om extra zuurstof. De conclusie van het onderzoek van Jorg Massen? Bij gebrek aan zuurstof gaan we wel sneller ademen, maar niet meer gapen. De oorzaak gapen ligt dus ergens anders.

 

Hun nieuwste verklaring is verhelderend: als je gaapt, koelen je hersenen af naar de perfecte temperatuur. Gapen is dus voor het tegengaan van oververhitting van onze hersenen. Dit werd zichtbaar gemaakt met warmtecamera's en bevestigd in eerder onderzoek. UvA-onderzoeker Evy van Berlo bevestigt dit: “Gapen heeft waarschijnlijk te maken met het koelen van de hersenen. Door het ontspannen van je kaken en diepe inhalatie van koele lucht kan je je hersenen afkoelen.”

 

Waarom gaap je dus? We gapen of geeuwen als een automatische reflex van je hersenen. De mond gaat wijd open, bloeddruk en hartslag gaan omhoog en spieren in je kaak en gezicht trekken samen. We doen dit al vanaf de baarmoeder en gemiddeld ontsnappen er zo’n zes tot 23 gapen per dag.

Wanneer gapen we?

Een saaie vergadering, een vermoeiende dag of als je moeite hebt met opstaan. Als je alleen al denkt aan deze situaties ga je waarschijnlijk al gapen. Maar waarom gaap je als je moe bent of verveeld? Het antwoord ligt in overgangsfases. We gapen namelijk niet alleen als we slaperig zijn, maar ook als we angstig of gestrest zijn, wanneer we moeten presteren of wanneer we een fysieke inspanning hebben geleverd. 

 

Misschien lijken dit wat willekeurige scenario’s, maar niets is minder waar. Het zijn immers allemaal situaties met een overgang: van verveeld naar alert, van rust naar prestatie. Zo’n overgang kost energie.

 

De oorzaak gapen in deze momenten heeft dus te maken met het voorbereiden van je brein op veranderende omstandigheden. Door te gapen komt er in één keer meer zuurstof binnen die je brein kan gebruiken bij zo’n overgang, maar belangrijker nog: je hersenen worden gekoeld om optimaal te functioneren.

 

UvA-onderzoeker Evy van Berlo bevestigt dit antwoord op de vraag “Waarom gaap je in deze situaties van overgang?”: “Door de ontspanning van je kaken en het inademen van koele lucht, koelen je hersenen af. Hierdoor kun je beter op je omgeving letten.” 

11_2__1
mood_roastedbrown_3_1_

Waarom gaap je als iemand anders gaapt?

Een van de meest intrigerende aspecten is waarom gaap je als iemand anders gaapt? Dit fenomeen heeft alles te maken met spiegelneuronen en empathie. Want het is je vast wel opgevallen: je ziet iemand gapen en voor je het weet doe je het zelf ook. Maar hoe werkt dit precies? 

 

Veel wetenschappers denken dat het komt door spiegelneuronen: zenuwcellen in ons brein waardoor we gedrag van anderen nadoen. UvA-onderzoeker Evy van Berlo legt uit: “Het is zo dat wij spiegelneuronen hebben, waardoor we automatisch gedragingen en expressies overnemen van anderen. Het gapen is waarschijnlijk een gevolg van dat systeem.”

 

Daarnaast heeft het waarschijnlijk ook te maken met ons inlevingsvermogen en empathie. Want het is een goed teken als je gaapt wanneer iemand anders dat doet. Experimenten laten namelijk zien dat mensen met een verminderd empathisch vermogen minder snel aan andere gaper spiegelen. Ook mensen op het autismespectrum zijn minder gevoelig voor de aanstekelijkheid. “Ze kunnen het moeilijker labelen, waardoor het minder snel gebeurt,” aldus Evy.

We sluiten af met antwoord op de ogenschijnlijk gekke vraag: waarom gaap je tegelijkertijd  met je hond? Want ja, we zijn zeker niet de enigen die gapen! Ook honden, katten, paarden en zelfs vissen doen het. Bij honden is het zelfs zo dat ze kunnen worden ‘aangestoken’ door mensen. Dit komt volgens Evy door de co-evolutie van honden en mensen: “Honden zijn erg gericht op mensen en kunnen zelfs hun emoties herkennen.”

 

Wat is het nut van gapen? De conclusie

Het antwoord op “wat is het nut van gapen?” ligt dus in meerdere functies: temperatuurregulatie van de hersenen, voorbereiding op overgangsfases en sociale verbinding. Gapen doen we wanneer we slaperig of hongerig zijn, maar ook als we gestresst zijn of veel fysieke inspanning hebben geleverd.

 

Bronnen: NPO Radio 1, NPO