Mens

Waarom mensen slaapwandelen én wat je kunt doen

Misschien heb je het zelf al eens meegemaakt, ben je iemand die er niet meer van opschrikt óf een van je huisgenoten is er regelmatig druk mee. Hoe dan ook, slaapwandelen is een fascinerend fenomeen. Wat is slaapwandelen eigenlijk en hoe ga je er het beste mee om? En verschilt slaapwandelen bij volwassenen van slaapwandelende kinderen? Wij vertellen het je, net als:

Hoe werkt slaapwandelen?
Slaapwandelen in de praktijk.
Waarom slaapwandelen mensen?
Slaapwandelen op oudere leeftijd.
Slaapwandelen alcohol: het verband.
Wat te doen tegen slaapwandelen?
Slaapwandelen: wakker maken of niet?

Wat is slaapwandelen precies?

Slaapwandelen behoort tot de parasomnieën: een wetenschappelijke term voor verschillende vormen van nachtelijke onrust. Maar wat maakt slaapwandelen anders dan ‘gewoon’ wakker worden ‘s nachts? Het belangrijkste verschil is dat slaapwandelen optreedt terwijl iemand nog steeds in diepe slaap verkeert.

Hoe werkt slaapwandelen?

Neuroloog en slaaparts Angelique Pijpers van Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe legt uit: “Vroeger dachten we dat de hersenen volledig sliepen of volledig wakker waren. Nu weten we dat slaap een actief proces is waarin sommige delen van de hersenen in slaap zijn, terwijl andere delen verschijnselen van waak vertonen.” Dit verklaart hoe slaapwandelen werkt: het is letterlijk een toestand waarin delen van het brein wakker zijn terwijl andere delen slapen.

Slaapwandelen in de praktijk

De symptomen van slaapwandelen zijn zeer divers. Het kan beginnen met eenvoudige bewegingen, zoals rechtop zitten in bed, maar kan escaleren tot complexe handelingen zoals aankleden, rondlopen, schoonmaken of zelfs autorijden. De ogen zijn meestal geopend met een wazige blik, waardoor het lijkt alsof de persoon wakker is.

Slaapwandelen begint meestal binnen 1 tot 3 uur na het inslapen, tijdens de diepe non-REM slaapfase. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, ontstaat slaapwandelen niet tijdens dromen: die komen voor tijdens de REM-fase. De meeste ‘aanvallen’ duren minder dan 10 minuten, waarna de slaapwandelaar gewoon weer verder slaapt, soms op een vreemde plek en zonder herinnering aan wat er gebeurd is.

Waarom slaapwandelen mensen?

De exacte oorzaak van slaapwandelen is niet volledig bekend, maar het hangt samen met de wisselwerking tussen slaap en waak die niet goed verloopt. Dit verklaart waarom slaapwandelen vaker voorkomt bij kinderen. Hun hersenen zijn namelijk nog volop in ontwikkeling. Kinderen beginnen meestal na hun vierde jaar met slaapwandelen en groeien er rond de puberteit vaak overheen.

Verschillende factoren kunnen slaapwandelen uitlokken. Bij kinderen spelen koorts, stress, vermoeidheid en angst een rol. Hoewel het fenomeen vaker voorkomt bij kinderen, kan slaapwandelen bij volwassenen ook optreden. Opvallend is dat volwassenen die slaapwandelen dit meestal ook als kind deden.

Slaapwandelen op oudere leeftijd heeft vaak andere oorzaken dan bij kinderen. Stress, medicijngebruik en levensstijlfactoren spelen een grotere rol. Een andere belangrijke trigger van slaapwandelen? Alcohol. Alcoholgebruik kan slaapwandelen uitlokken, niet zozeer door alcohol zelf, maar door het slaaptekort dat ontstaat.

Wat te doen tegen slaapwandelen?

Hoewel je het niet helemaal zelf in de hand hebt, zijn er wel zaken die je kunt doen om slaapwandelen te voorkomen. Denk aan het zorgen voor een regelmatig slaappatroon en voldoende ontspanning. En natuurlijk aan het vermijden van alcohol, helemaal als je hier gevoelig voor bent of al slaapproblemen ervaart.

Weet je dat jij, je partner of kind regelmatig slaapwandelt, dan is het ook goed om andere maatregelen te treffen. Plaats bijvoorbeeld een traphekje en houd deuren en ramen gesloten. Heb jij of heeft je omgeving veel last van slaapwandelen? Bijvoorbeeld door de gebroken nachten en onveilige situaties? Dan is het raadzaam om contact op te nemen met je huisarts.

Slaapwandelen: wakker maken of niet?

Een veelgestelde vraag is of je iemand moet wekken tijdens het slaapwandelen. En we vallen meteen met de deur in huis: dit wordt over het algemeen afgeraden. Een slaapwandelaar die gewekt wordt, reageert vaak verward, boos of angstig. Het is beter om de persoon rustig terug naar bed te begeleiden. Goed om te weten!

Bronnen: Quest, Medisch Spectrum Twente, Slingerland